Текст
"Ақмола облысы білім басқармасының Есіл ауданы бойынша бөлімі Свободный ауылының жалпы орта білім беретін мектебі" КММ
Коммунальное государственное учреждение «Общеобразовательная школа села Свободное отдела образования по Есильскому району управления образования Акмолинской области"
БАЛАЛАРДЫҢ, АТА-АНАЛАРДЫҢ ЖӘНЕ ПЕДАГОГТЕРДІҢ ЖЫНЫСТЫҚ ҚОЛСҰҒЫЛМАУШЫЛЫҚТЫ САҚТАУ ЖӨНІНДЕГІ ЖАДЫНАМАСЫ
БАЛАЛАРДЫҢ, АТА-АНАЛАРДЫҢ ЖӘНЕ ПЕДАГОГТЕРДІҢ ЖЫНЫСТЫҚ ҚОЛСҰҒЫЛМАУШЫЛЫҚТЫ САҚТАУ ЖӨНІНДЕГІ ЖАДЫНАМАСЫ
Жыныстық қолсұғылмаушылықты сақтау жөніндегі ұсынымдар
Жыныстық қолсұғылмаушылық – адамның конституциялық-құқықтық мәртебесінің құрамдас бөлігі. Ол Қазақстан Республикасының Конституциясымен белгіленеді, қорғалады және кепілдік беріледі.
Жыныстық қолсұғылмаушылық ұғымы кәмелетке толмағандардың жыныстық қолсұғылмаушылығын, олардың қалыпты жыныстық, дене және моральдық-адамгершілік дамуын қорғауды қамтиды.
Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес, кәмелетке толмағандардың жыныстық қолсұғылмаушылығына қарсы әрекеттер үшін қылмыстық жауапкершілік көзделген. Сондықтан балалар мен жасөспірімдердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, олардың жеке шекараларын құрметтеу және қауіп төнген жағдайда көмек сұрай білу дағдыларын қалыптастыру – ата-аналардың, педагогтердің және барлық ересектердің маңызды міндеті.
ЖАДЫНАМА
Бұл жадынама мұғалімдерге, ата-аналарға және балалармен жұмыс істейтін ересектерге профилактикалық жұмыс жүргізуге арналған.
Баланың немесе жасөспірімнің жанында болып, оған дұрыс қауіпсіздік дағдыларын үйрету арқылы зорлық-зомбылық пен оның жыныстық қолсұғылмаушылығына қол сұғудың алдын алуға болады.
«БОЛМАЙДЫ» ДЕГЕН БЕС ЕРЕЖЕ
1. Бейтаныс адамдармен көшеде сөйлеспе және оларды үйге кіргізбе.
2. Бейтаныс адаммен бірге подъезге немесе лифтіге кірме.
3. Бейтаныс адамның көлігіне отырма.
4. Бейтаныс адамдардан сыйлық алма және олардың үйіне немесе басқа жерге бару туралы ұсынысына келіспе.
5. Әсіресе қараңғы түскеннен кейін жалғыз жүрме және көшеде жалғыз қалма.
КІШІ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНА АРНАЛҒАН КЕҢЕСТЕР
1. Әрқашан ата-анаңа қайда бара жатқаныңды айт.
2. Достарыңмен бірге жүрген дұрыс.
3. Түнде достарыңмен бірге адам аз, оқшау жерлерге барма.
4. Бейтаныс адамдардан сыйлық алма.
5. Егер біреу сені бір жерге бірге баруға шақырса, алдымен ата-анаңнан рұқсат сұра.
6. Егер қорқып қалсаң, адамдар көп және қауіпсіз жерге жүгіріп бар.
7. Саған біреу қауіп төндірсе немесе қорқытса, бұл туралы міндетті түрде сенетін ересек адамға айт.
8. Есікті бейтаныс адамдарға ашпа және есіктің ар жағынан олардың сұрақтарына жауап берме.
9. Егер біреу үйге кіруге әрекет жасаса, ата-анаңа немесе 102 нөміріне хабарлас және қауіпсіз жерге барып, көмекке шақыр.
10. Егер көліктегі адам сенен жол сұраса, оған жақындама және қайда бара жатса да, онымен бірге барма.
11. Ешкімнің сенің жеке дене шекараңды бұзуға құқығы жоқ. Егер біреу саған рұқсатсыз қол тигізуге тырысса, анық әрі қатты түрде: «Маған қол тигізбеңіз!» деп айт.
12. Егер біреу сені қорқытса немесе өзіңді жайсыз сезінсең, бірден қауіпсіз жерге – адамдар көп жерге бар.
13. Егер сені бір жерге шақырса, ата-анаңнан немесе заңды өкіліңнен міндетті түрде рұқсат ал.
14. Өз мекенжайыңды, ата-анаңның телефон нөмірін және 102 жедел қызмет нөмірін біл.
15. Ата-анаңмен байланысуға болатын телефон нөмірлерін есте сақта.
16. Отбасыңмен бірге құпия сөз ойлап табыңдар. Егер біреу «ата-анаң мені сені алып кетуге жіберді» десе, құпия сөзді білмесе, онымен бірге ешқайда барма.
17. Ешкімнің сенің жеке дене шекараңды бұзуына жол берме. Егер осындай жағдай орын алса, бірден сенетін ересек адамға айт.
18. Ата-анаң сені жақсы көретінін және шындықты айтқаның үшін сені кінәламайтынын біл.
ЖАСӨСПІРІМДЕРГЕ АРНАЛҒАН КЕҢЕСТЕР
ҮЙДЕН ҚАШПА!
Егер үйдегі жағдай саған өте қиын болып көрінсе, мұғаліммен, мектеп психологымен, әлеуметтік педагогпен немесе өзің сенетін басқа ересек адаммен сөйлес.
Үйден қашу мәселені шешпейді және сені қауіп-қатерге ұшыратуы мүмкін. Бейтаныс адамдардың ұсыныстарына сақ бол және өз қауіпсіздігіңді бірінші орынға қой.
Есте сақта:
• Өзіңді жалғыз немесе көңілсіз сезінген кезде сені пайдаланғысы келетін адамдардың алдауына түсіп қалма.
• Сені тым жақсы танымайтын адамдардың «достық» ұсыныстарына абай бол.
• Бейтаныс немесе адам аз жерлерге баруға шақырған адамдардың ұсынысына келіспе.
• Жалақысы тым жоғары, бірақ талаптары түсініксіз жұмыс ұсыныстарына сақ бол.
• Бейтаныс адамдардың сені суретке немесе бейнеге түсіру туралы ұсыныстарына келіспе.
• Бейтаныс адамның көлігіне отырма.
• Мүмкіндігінше достарыңмен немесе топпен бірге жүр.
• Ата-анаңа немесе заңды өкіліңе қайда және кіммен бара жатқаныңды айт.
• Жоспарың өзгерсе, ата-анаңа міндетті түрде хабарла.
• Ешкімнің сенің келісіміңсіз жеке шекараңды бұзуға құқығы жоқ. Қажет болса, анық түрде «Жоқ!» деп айт.
• Егер қандай да бір адаммен сөйлескенде өзіңді жайсыз немесе қауіпте сезінсең, қауіпсіз жерге кетіп, сенетін ересек адамнан көмек сұра.
• Өз түйсігіңе назар аудар: егер бір жағдай саған қауіпті немесе жайсыз болып көрінсе, одан алыстаған дұрыс.
АТА-АНАЛАРҒА АРНАЛҒАН ЖАДЫНАМА
Балаға күш қолданбас бұрын тоқтаңыз!
1. ЖАҚСЫ ҮЛГІ КӨРСЕТІҢІЗ
Қорқыту, ұру, психологиялық қысым көрсету, балаға тіл тигізу және қорлау мәселені шешпейді.
Бала ата-анасының мінез-құлқын үлгі ретінде қабылдайды. Сондықтан балаңызға ашуды күш қолданбай басқаруды көрсетіңіз.
Балаға нақты және түсінікті шекаралар белгілеңіз. Ережелер мен шектеулер балаға өзін-өзі бақылауды, жауапкершілікті және жанжалдарды күш қолданбай шешуді үйретеді.
2. МЕКТЕППЕН БАЙЛАНЫСТЫ БОЛЫҢЫЗ
Егер балаңыздың көңіл-күйіне, мінез-құлқына немесе оқуына әсер ететін қиындықтар туындаса, мектеп мамандарына хабарласыңыз.
Мектеп педагогтері, психолог және әлеуметтік педагог балаға қолдау көрсетуге көмектеседі.
3. БАЛАМЕН ЗОРЛЫҚ-ЗОМБЫЛЫҚ ТУРАЛЫ СӨЙЛЕСІҢІЗ
Балаңызбен теледидардан, интернеттен немесе әлеуметтік желілерден көретін зорлық-зомбылық көріністері туралы сөйлесіңіз.
Оларға экрандағы зорлық-зомбылықтың шынайы өмірдегі дұрыс мінез-құлық үлгісі еместігін түсіндіріңіз.
4. «МЕН СЕНІ ЖАҚСЫ КӨРЕМІН» ДЕГЕН СӨЗДЕРДІҢ МАҢЫЗЫН ҰМЫТПАҢЫЗ
Кез келген жастағы балаға ата-анасының сүйіспеншілігі, қолдауы және жылы сөзі қажет.
Балаңызға:
«Мен сені жақсы көремін»,
«Мен саған сенемін»,
«Мен сенімен мақтанамын»,
«Қандай жағдай болса да, мен саған көмектесемін»
деген сөздерді жиі айтыңыз.
5. БАЛАЛАРЫҢЫЗБЕН СЕНІМДІ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ОРНАТЫҢЫЗ
Баланың қорқынышы, ашуы, реніші немесе қайғысы туралы сізбен еркін сөйлесуіне жағдай жасаңыз.
Ата-ана баланың сөзін мұқият тыңдап, оның сезімін түсінуге тырысуы керек.
Баланың кімдермен араласатынына, қандай ортада уақыт өткізетініне назар аударыңыз.
ЕГЕР БАЛА ЗОРЛЫҚ-ЗОМБЫЛЫҚҚА ҰШЫРАСА
Егер бала сізге өзіне қатысты жағымсыз немесе қауіпті жағдай туралы айтса:
• баланы кінәламаңыз;
• «Неге айтпадың?», «Неге бардың?» деп айыптамаңыз;
• баланың сөзіне байыппен қараңыз;
• оны тыңдаңыз және қолдайтыныңызды білдіріңіз;
• баланың қауіпсіздігін бірінші орынға қойыңыз;
• жағдайды өз бетінше жасыруға немесе шешуге тырыспаңыз;
• қажет болған жағдайда мектеп мамандарына және тиісті қызметтерге жүгініңіз.
Бала ең алдымен өзін қауіпсіз сезінуі керек.
Егер отбасы мүшелерінің біреуі өзін жалғыз, қажетсіз немесе үмітсіз сезінсе немесе отбасында алкогольге, есірткіге байланысты мәселелер болса, мамандардың көмегіне жүгініңіз.
БАЛАҢЫЗДЫ ҚАЛАЙ ҚОРҒАУҒА БОЛАДЫ?
1.Балаңызға өзін қауіпті сезінген жағдайда кез келген ересек адамға «ЖОҚ!» деп айтуға құқығы бар екенін үйретіңіз.
2.Балаға қауіп төнген жағдайда қатты дауыстап көмек сұрауды үйретіңіз:
«КӨМЕКТЕСІҢІЗДЕР!»
«МЕН БҰЛ АДАМДЫ ТАНЫМАЙМЫН!»
Бұл айналадағы адамдардың назарын аударуға көмектеседі.
3.Балаңызға қайда бара жатқанын, кіммен бірге екенін және қашан оралатынын сізге хабарлауды үйретіңіз.
Жоспары өзгерген жағдайда сізге міндетті түрде қоңырау шалуы керек.
4.Мүмкіндігінше баланы мектептен немесе басқа жерден өзіңіз алып кетіңіз.
Егер балаңызды басқа адам алып кететін болса, бұл туралы алдын ала мектепке немесе сынып жетекшісіне хабарлаңыз.
5.Балаңызбен бірге отбасының құпия сөзін ойлап табыңыз.
Бала бұл сөзді білмейтін адаммен бірге ешқайда бармауы керек, тіпті ол адам «ата-анаң мені жіберді» деп айтса да.
6.Балаға достарымен немесе топпен бірге жүрген қауіпсіздеу екенін түсіндіріңіз.
Әсіресе кешкі уақытта жалғыз жүрмеу керектігін ескертіңіз.
7.Балаңызға қажет жағдайда телефон арқылы ата-анасына, 102 нөміріне және басқа да көмек қызметтеріне хабарласуды үйретіңіз.
8.Балаңыздың қауіпсіздігіне қатысты қажетті мәліметтерді үнемі жаңартып отырыңыз: оның қазіргі фотосы, ата-анасының байланыс нөмірлері және қажет болған жағдайда басқа да маңызды ақпараттар қолжетімді болсын.
9.Балаңыз сізге кез келген жағдайды қорықпай айта алатын ата-ана болыңыз.
Бала қандай жағдай болмасын, сіз оны жақсы көретініңізге, қолдайтыныңызға және қауіпсіздігін қамтамасыз етуге көмектесетініңізге сенімді болуы керек.